Logo                 Fb Insta Pin Tw
SEARCH
STAY IN TOUCH


Eindelijk… Eileen Grays E1027 is open voor het publiek!

Architectuur België

Net zoals sommige prachtige mensen, lijken sommige prachtige plekken wel in de wieg gelegd voor een turbulent leven. Zoals de villa E1027 van Eileen Gray, in Roquebrune-Cap-Martin aan de Côte d’Azur. Dit modernistische toevluchtsoord is nu, na een woelig leven en een controversiële renovatie, klaar om bezoekers te ontvangen.

Eileen Gray

Eileen Gray

De Ierse Eileen Gray (1878-1976) is zelf niet zo heel bekend, maar enkele van haar ontwerpen zijn dat wel, met op kop het E1027 tafeltje – een in hoogte verstelbare bijzettafel met een stalen buisframe, zoals je ook ziet in de meubels van Marcel Breuer.

E1027 gastenkamer

De logeerkamer in de E1027-villa met het bekende en gelijknamige bijzettafeltje

Gray ontwierp het iconische tafeltje samen met onder andere roltafeltjes (eentje voor de thee en eentje om de grammofoon naar buiten te kunnen rijden), de ‘Transat’ terraszetel, de ‘Bibendum’ armstoel en veel ingebouwd meubilair voor haar eerste architecturaal project: de villa E1027. Het huis werd opgeleverd in 1929, toen Eileen Gray 51 jaar was. De naam is in feite een code voor Gray en haar toenmalige geliefde, de Roemeense architect Jean Badovici – de E staat voor ‘Eileen’, de 10 voor ‘Jean’ (J is de tiende letter van het alfabet), de 2 voor de B van ‘Badovici’ en de 7 voor de G van ‘Gray’. De twee werkten nauw samen aan het project en het is onmogelijk om nu te bepalen wie welke inbreng had.

villa E1027

Woonkamer in het E1027-huis met de Bibendum en de Transat, © Aram Designs Ltd

Het huis heeft om te beginnen een unieke ligging, op een steile klif die afdaalt naar de zee. Het is in se een eenvoudige kubus op pilaren maar wie verder kijkt ontdekt hoe ingenieus het ontwerp is. Bij de bouw van de villa werd maximaal rekening gehouden met de wind en de zon – de oriëntatie is doordacht, de buitenkant werd wit bepleisterd, en er zijn eerder kleine ramen. Van buitenaf heeft het iets van een schip, en ook het interieur heeft een subtiel maritiem karakter, onder andere dankzij het kleurenpalet van zachtroze, diepblauw en zwart. Het E1027-huis wordt nu alom geprezen als een van de meest geslaagde voorbeelden van het modernisme. Het heeft zelfs enkele kwaliteiten die veel andere modernistische topwerken missen – het is niet alleen prachtig in zijn eenvoud, maar het heeft ook iets sensueels, delicaats en organisch. Bovenal is het een plek van rust, intimiteit en licht.

E1027 manuel bougot

Villa E1027 © Manuel Bougot

Kort na de bouw van hun gezamenlijke project gingen Jean Badovici en Eileen Gray uit elkaar. Gray zelf verdween nadien een beetje naar de achtergrond. Ze leidde een teruggetrokken leven en het is enkel op aandringen van anderen (met name van Zeev Aram) dat haar meubels later in productie zijn gegaan. Ze was nooit een grote fan van de spotlights, in tegenstelling tot een van de modernistische architecten die in de woelige jaren 20 tot dezelfde cultuurminnende en vrijdenkende vriendenkring behoorde als Gray: Le Corbusier. Hij had, zoals iedereen weet, volop het talent, maar hij miste de bescheidenheid van Gray – zijn huizen waren altijd statements, en het speelse, lichtvoetige en subtiele dat Eileen Gray aan de villa E1027 had gegeven was hem blijkbaar een doorn in het oog.

In 1938 en 1939 verbleef Le Corbusier op uitnodiging van Badovici in de villa en hij was vastbesloten zijn stempel op het bouwwerk te drukken: hij maakte – naakt, zo toont een foto – enkele grove, brute muurschilderingen. Rowan Moore, architectuurcriticus bij The Guardian, vermoedt dat Le Corbusiers zich aangevallen voelde: “he asserted his dominion, like a urinating dog, over the territory” (zie theguardian.com, 30 juni 2013). Daarenboven bouwde koos hij een perceel vlakbij dat van het E1027 om er even later voor zichzelf een buitenhuis te bouwen. In 1965 is hij op die plek, vlak bij het huis van Gray, in zee verdronken.

le corbusier e1027

Le Corbusier in 1939, © onbekend

Eileen Gray was uiteraard furieus toen ze ontdekte wat Le Corbusier had gedaan. En ze zou zich waarschijnlijk omkeren in haar graf als ze wist dat de muurschilderingen nu, na een grondige renovatie, nog altijd haar ingetogen en elegante huis ontsieren; ze zijn immers als erfgoed beschermd. Behalve één dan, die door soldaten aan flarden werd geschoten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Die ene schildering werd later, in 1978, opnieuw aangebracht door een kunstenaar, Jean Broniarksi, maar dan wel met een duidelijk zichtbare swastika – een symbool dat volgens Broniarksi altijd al in dat schilderij verborgen had gezeten. In de daaropvolgende jaren werd de fragiele villa (die sowieso blootgesteld was aan moeilijke weersomstandigheden) nooit onderhouden en ze raakte in verval. Het werd een spookhuis, waar in 1996 zelfs een moord werd gepleegd.

e1027 gerestaureerd

De villa in 2014, © Julian Lennon

Stilaan begonnen stemmen te pleiten voor een renovatie, beter vroeger dan later, want anders zou het huis niet meer te redden zijn. Bureaucratie en onwetendheid strooiden roet in het eten, maar dankzij een Britse zakenman die in de buurt woont, de zoon van de uitbater van het vlakbij gelegen Café L’Etoile de Mer waar Le Corbusier graag kwam en de Conservatoir du littoral van de Franse overheid is het huis nu dus hersteld en open voor het publiek. Er blijven nog wat pijnpunten die moeten worden aangepakt, sommige details zijn onherstelbaar vernield en de schilderingen van Le Corbusier zijn en blijven een aanslag op de subtiele stijl van Eileen Gray. Niettemin blijft dit een plek die elke architectuurliefhebber gezien wil en moet hebben. Bezoekersinformatie vind je hier.