Logo                 Fb Insta Pin Tw
SEARCH
STAY IN TOUCH


5 verdwenen parels uit het Antwerpen van vroeger

Architectuur België Cultuur

Goed nieuws voor de fans van t Stad van vroeger, het boek van stadsgids Tanguy Ottomer over de verdwenen parels van Antwerpen: dit najaar verschijnt bij Luster een vervolg! In dit tweede deel kom je alles te weten over het Antwerpse uitgaansleven van weleer, van de variététheaters en de danspaleizen over legendarische cafés tot de beiaardconcerten en zelfs de Zillion discotheek. Net als in t Stad van vroeger neemt Tanguy je aan de hand van verhalen en talloze oude foto’s uit archieven en privécollecties mee voor een trip down memory lane die bij lezers van alle leeftijden ongetwijfeld veel persoonlijke herinneringen zal oproepen. Bij wijze van voorsmaakje vind je hieronder 5 prachtige verdwenen parels uit ’t stad uit Tanguy’s eerste boek:

 

1) Tolhuis

tolhuis antwerpen

Vandaag staat op de Sint-Pietersvliet een modern glazen gebouw dat enkel wat de naam betreft herinnert aan het prachtige pand dat hier in 1899 werd opgetrokken: het Tolhuis. Het dateert uit de belle époque, een periode waarin de vlieten in de stad systematische gedempt werden en dan volgebouwd werden met knappe panden waarmee de stad kon opscheppen over haar rijkdom als  handelscentrum. Een nieuw douanehuis was een must vond men.  De opdracht kwam in 1894 in handen van de gerenommeerde architect Joseph Schadde. Hij ontwierp een imposant en complex gebouw in neobarokstijl, voorzien van talloze ornamenten: een perfect uithangbord voor een voortvarende stad. Op de voorgevel stelden bijvoorbeeld twee beelden de Maas en de Schelde voor en bovenop het gebouw stond een aardglobe met eronder de maskers van de vier winden. Er was een gesloten maar zonovergoten binnenplaats, overdekt door een grote glazen koepel, omgeven door een gietijzeren galerij op de bovenverdieping en met twee loopbruggen om van de ene kant naar de andere te geraken. Het Tolhuis werd ingehuldigd op 2 april 1899 maar in 1979 alweer gesloopt omdat het verzakte.

 

2) Warenhuis Vaxelaire-Claes

vaxelaire antwerpen

De huidige Groenplaats werd in 1803 door Napoleon aangelegd als plein voor de Antwerpenaar. (En ook een beetje voor zichzelf, want hij liet het ‘Place Bonaparte’ noemen.) Chique etablissementen zoals hotels, winkels en luxueuze grootwarenhuizen volgden snel. Samen met de Grand Bazar (op de plek waar nu het gelijknamige shoppingcenter is) zorgde met name luxewarenhuis Vaxelaire-Claes, op de hoek van de Groenplaats en de Nationalestraat, ervoor dat Antwerpen een modecentrum werd. Zeker tijdens de belle epoque waren dit prachtige, luxueuze plekken, paleizen bijna, waar een gegoed clientèle hoeden en tailleurs kocht om mee te paraderen op de straten en pleinen van de stad. En ook voor wie minder geld te spenderen had waren er department stores zoals de Sarma die lang recht tegenover de Vaxelaire-Claes gelegen was. Vandaag staat op het perceel van de Vaxelaire-Claes een gebouw van de Karel De Grote Hogeschool, de Sarma moest plaatsmaken voor een kantoorgebouw. Deze foto herinnert aan de grandeur die dat soort winkels ook in de jaren 50 nog uitstraalden, een periode waarin de Antwerpse winkelstraten prachtig verlicht werden tijdens de kerstperiode.

 

3) Hippodroom

hippodroom antwerpen

De Hippodroom was een exuberant en eclectisch variététheater op het Zuid, de jongste wijk van de binnenstad die zo goed als in één ruk werd aangelegd in de jaren 70 en 80 van de 19de eeuw, de gloriejaren van Antwerpen. De Hippodroom is het werk van J. Verstappen, een beeldhouwer en ‘ornamentiste’ die ook het Museum voor Schone Kunsten van flink wat tierlantijntjes had voorzien. Het gebouw had een ronde plattegrond als een circus en nam het hele blok in beslag tussen de De Burburestraat en de Museumstraat. Het was geschikt voor grootschalige spektakels en revues die massa’s publiek trokken; de  Hippodroom was het Sportpaleis van toen. Er werden, zoals de naam verraadt, onder andere paardenrennen georganiseerd. Daarvoor waren ook stallen nodig – die waren gesitueerd in de De Burburestraat, waar nu een kledingzaak is, achter restaurant The Glorious. De gloriejaren van de Hippodroom waren de jaren 30, toen revues en variététheater ontzettend populair waren. Na de Tweede Wereldoorlog werd naar de film gaan nog veel populairder. In Antwerpen rezen cinemazalen als paddenstoelen uit de grond, en ze lokten in de jaren 50 en 60 volk weg uit zalen als de Hippodroom.

 

4) Biscuiterie Parein

koekjesfabriek parein antwerpen

Op het zuidelijkste punt van de Leien, waar nu de Bolivarplaats is met daarop het nieuwe justitiepaleis, torende tussen 1902 en 1965 het prachtige Zuidstation: een imposant gebouw met een vierkante toren die aan een belfort deed denken. Heel wat passagiers stapten er af, ook al was ‘de Middenstatie’ (het Centraal Station) uiteraard het echte pronkstation. Wie doorreed tot in de kern van de stad rook daar bij het uitstappen van de trein de geur van versgebakken koekjes, afkomstig van de koekjesfabriek van De Beukelaer in de Lange Kievitstraat. Hetzelfde overkwam je als je in de Zuidstatie halthield: daar waaide de geur van de verse koekjes je tegemoet. Die werden gebakken in de fabriek van Biscuiterie Parein, vlakbij het station gelegen, op de grote driehoekige site tussen de Brussel-, de Ieper- en de Montignystraat. De fabriek en burelen werden in verschillende fases gebouwd tussen 1895 en 1945 door architect Jan Smits, in een functionele stijl. Reeds in 1904 besloeg de fabriek maar liefst 5000 m3 en werden er zo’n 200 mensen tewerkgesteld, en die aantallen zouden in de daaropvolgende jaren nog toenemen. Tijdens WO II werd de koekjesbakkerij getroffen door luchtaanvallen, maar na de heropbouw ging Parein terug van start en het bedrijf groeide meer dan ooit. In 1965 werd de fabriek in Antwerpen als gevolg van fusies gesloten. In de gebouwen was een tijdlang de Ippa (later Axa) bank gevestigd, maar in 2014 gingen de voormalige gebouwen van Parein – met uitzondering van twee zijvleugels – finaal tegen de vlakte om plaats te maken voor een nieuwe hogeschoolcampus en zo’n 5.500 studenten.

 

5) Internationaal Zeemanshuis

zeemanshuis antwerpen

Jammer genoeg heeft Antwerpen niet alleen in de jaren 60 en 70 blijk gegeven van op zijn zachtst gezegd niet onmiddellijk verklaarbare ideeën over architectuur en stedenbouw. (Of van weinig daadkracht, dat laten we in het midden.) Zelfs in 2013 is er nog een architecturale parel tegen de vlakte gegaan zonder dat iemand lijkt te weten waarom: het Internationaal Zeemanshuis op de Falconrui. Iedereen lijkt het erover eens dat dit gebouw een grote sociale en architecturale waarde had: het hoogbouwcomplex werd tussen 1952 en 1954 opgetrokken als hotel en tehuis voor zeelieden, naar een ontwerp van de architecten Paul Smekens en Hendrik Wittocx uit 1950. Het was het enige voorbeeld van naoorlogs modernisme in de stad. Dat dit gebouw ondanks jarenlange protesten en petities toch gesloopt werd is onbegrijpelijk, zowel voor de buurtbewoners als voor liefhebbers van mooie, heldere, moderne architectuur. Fotograaf Dirk Braeckman bijvoorbeeld koos dit gebouw uit als locatie voor een fotoshoot in opdracht van Louis Vuitton; hij maakte er ook een film met onder andere Luc Tuymans en A.F. Vandevorst. (Foto © Architectuurarchief van de Provincie Antwerpen.)

 

___ Tekst: Tanguy Ottomer en Hadewijch Ceulemans